Home  |  Email  |  Advertising Rates  |  Vietnamese Fonts  |  Old Issues  |  Guest Book

Muc luc

ai Chung so 58 - phat hanh ngay 15/9/2000

Duramax

Ngoi nha co ma

Luigi Pirandello

Nguyen Sieu Viet dch

Gii thieu tac gia truyen "Ngoi Nha Co Ma" - Luigi Pirandello (1867 1936) giai Nobel Van Chng 1934

CUOC I

Kch tac gia, tieu thuyet gia, ngi viet truyen ngan Y, sinh tai Sicily (28- 6 1867), mat tai La Ma (10.12.1936). sau nhng thanh qua ay ha hen ni trng oc, mot loat nhng tham canh gia nh thuc ay ong tm quen lang trong lanh vc van nghe. Thi ca, kch, bien khao, phe bnh trao ra t ngoi but run ray cua ong. S tram tre tinh than va cuoi cung la benh ien cua v han a anh hng ti s la chon e tai cua ong: s b an cua ca tnh, nhan cach, s ham ho cua chan ly va thc tai, khuynh hng song bang huyen thoai do chnh con ngi tao ra cho mnh hay b anh hng bi niem tin chung cua moi ngi xung quanh.

ang sao tac pham cua Pirandello la Freud va Einstein, nhng ngi ma ly thuyet a cach mang hoa i song va van hoa phng Tay, nh ly thuyet cua Marx va Lenin oi vi i song va van hoa phng ong vay.

TAC PHAM

Kch: Sei personaggi in cerca d' autore (Sau Nhan Vat i Tm Tac Gia Six Characters in Search of an Author) (1921), Enrico IV (Henry e T) (1923), Ciascuno a suo modo (Moi Ngi Theo Cach Rieng Cua Mnh Each in His Own Way) (1924), Questa sera si recita a sogetto (em Nay Chung Ta Se Ngau Hng Toight We Improvise). o la nhng tac pham chnh, ke o la Niem Vui Cua S Lng Thien (The Pleasure of Honnesty), Ngh Lam Sao Th Anh La Nh Vay (Right You Are If You Think You Are), V Ban Muon Toi (As You Desire Me).

Tieu Thuyet: Ke Ben Le (The Outcast), Ban (Shoot), Gia Va Tre (The Old and the Young).

Truyen Ngan: Tren ba tram truyen.

ong gop ang ke nhat cua Luigi Pirandello vao van hoc the gii gom hai iem chnh: hnh thc va t tng:

Cach mang hoa ky thuat kch hien ai

Pirandello khc t ky thuat dng kch theo nhng c le kha knh cu, v theo ong chung a ti s t man te nhat va gian lc kch thanh mot cong cu giai tr thay v mot nguon tra hoi, kham pha va do o giao huan.

Con ngi tran trui:

Bang phng phap tra van, hoai nghi khong ngng ngh va tan nhan, Pirandello a thao g tng lp mot nhng lp ao tng day ac lam nen con ngi va cuoc song c le, cho en khi con ngi tran trui hien ra vi tat ca s phi ly cua hien sinh cu. Ch tren nen tan uyen nguyen o vi nhng van e vnh cu, sinh t oi dien con ngi thc la ngi ma hy vong va hanh phuc chan chnh cua nhan loai mi co the nay sinh.

au va kho, run va s d nhien la nhng ieu khong tranh c cua cuoc lot xac nay, nhng o la ieu bat buoc va Pirandello a a con ngi kinh qua s hoa than vi mot tam long trac an vo b ben.

Giai Nobel Van Chng nam 1934 trao cho Luigi Pirandello la mot giai thng xng ang vay.

Truyen "Ngoi Nha Co Ma" ma chung toi gii thieu, theo quan iem cua chung toi, la mot trong nam mi truyen ngan hay nhat the gii va mot trong hai mi truyen ma ac sac nhat, ve noi dung t tng cung nh hnh thc, ky thuat dng truyen.

"Linh hon, cai linh hon bat t" muon tin ma quy th ngi ta bat buoc phai tin vao s bat t cua linh hon.

Ngi ta thng s khong dam tham hiem chnh ban nga cua mnh v e kham pha thay rang ho that khac han vi cai ke ma ho muon i biet ti. Co bao nhieu ngi nghiem trang suy tng ve van e linh hon? Cuoc song qua thu hut con ngi en noi ngi ta gan nh khong co th gi e suy xet ve nhng van e o; song chung ta phai quan trong hn tat ca moi van e khac.

NGOI NHA CO MA

Loai chuot nhat chang bao gi y thc c cai bay khi chung lot vao. Lieu co bao gi chung sa bay neu chung biet la ngi ta a giang san mot cai ch chung khong? Va ngay ca khi chung b mac bay roi ma dng nh chung cung khong hieu noi chung ang au va van tiep tuc giay dua, ien cuong, th cai mom nho xu ay rau ria cua chung ra khoi nhng then sat, keu cht cht choi tai trong mot co gang tuyet vong hong kiem ng tau thoat.

Trai lai, khi con ngi bat au tranh tung, han hieu rat ro rang han ang bc vao mot cai bay sap. Nhng trong khi con chuot tranh au th con ngi lai bat ong d nhien ch than the bat dong ma thoi; ben trong ngha la tinh than han hanh x giong het con chuot nhat, neu khong te hn the.

Qua thc o la ieu ang xay ra vi cai am than chu kia, ngi am a mo hoi va b an ti nuot song bi bay ruoi nhang va noi buon chan, ang ngoi vao buoi sang oi nong ay trong phong i cua luat s Zummo, ch en phien mnh tham van ong ta.

Khong ngi nao ri khoi ghe ngoi, nhng nhng cai nhn ay hn cam soi suc ho trao oi nhau khien ngi ta khong con ho nghi g ve tam t ho. Ngi nao cung muon oc quyen gianh luat s cho rieng mnh, va ngi nao cung cam thay rang, vi bao nhieu la than chu the kia e phai tham van th th gi danh cho tat ca bon ho co c bao lam. Va lai, vi cai am ong luc nhuc kia phai ng au, vi cai nong khiep am 90 o trong bong rp nay, vi biet bao nhieu iem d biet phai tranh luan, lieu tam tr luat s co con sang suot nh vu kien oi hoi chang?

Moi lan ma vien th ky ang ngoi ban ghi ghi chep chep vi mot toc o ien khung, lien nhn cai ong ho ln tren tng, th vai ba than chu lai buon ba th dai, trong khi nhng ngi khac, met la v hi nong va s ch i ang ang, van c dan mat vao nhng ke sach bui bam chong chat giay t phap ly tai hoa va s tan gia bai san cua biet bao nhieu gia nh bat hanh. Nhng ngi khac na, co gang to ra lanh am th h hng than nhien, nhom qua nhng tam man che ca so mau xanh ngoai ng pho ni ngi ta i lai vui ve va vo t l trong khi o th ho laiPh! va vi mot c ch gian d ho ien tiet gat phang nhng con ruoi ma hi nong va mo hoi dam de a lam cho chung tr nen man dai va hang mau hn bao gi.

Nhng lon xon hn ca bay ruoi la am con trai nho cua luat s, mot thang nhoc len mi, chan i at, au bu toc roi, hien nhien va t can nha ke can chay qua e lam vui cho than chu cua papa.

"Ten em la g?" "Cai hop nho eo co o la cai g vay?" "Lam sao m no?" " trong o co g vay?" "Mot lon toc a?" "Toc cua ai the?" "Tai sao em lai gi no?"

The roi, va nghe thay tieng papa ang tien lai gan ca e tien mot ngi khach quan trong nao o, thang be voi chui tot xuong gam ban, tron sau chan ngi th ky.

Moi ngi trong phong i eu tat bat ng day, moi than chu eu khan khoan nhn luat s, ong nay va gi ca hai tay len va noi: "Kien nhan, cac ban, tng ngi mot."

Ngi may man th khum num i theo, khep ca phong lai trong khi nhng ngi khac lai ngoi xuong trong s ch i cau knh va ngot ngat.

Rieng co ba than chu, co ve la chong, v va con gai, lai khong to mot dau hieu nong ruot nao ca. Ngi chong mot ngi trac o sau mi co mot ve mat u buon, gan nh tang toc. Ong ta khang khang khong chu bo cai mu rong vanh nhan nhum, mau xanh lt ma chac ong ta coi nh mot th phu tung thch hp nhat cho cai ao choang nang ne, co lo nong mui bang phien. Ro rang la cai ao o a c knh can chon la cho dp trong ai nay, mot cuoc hoi kien chnh thc vi mot luat s.

Ay the ma ong ta khong va mo hoi.

Da ve cc ky xanh xao, trong ong ta gan nh khong co t mau huyet nao ca, cam va ma phu mot lp long moc meo xam xam mong. Cap mat xam nhat cua ong ta, tro ra sat gan mot cai mui to tng, co mot cai nhn le le, va, cui khom tren ghe, vi cai au u ru va hai ban tay vn tren mot cay gay, trong ong ta hau nh ang b e bep bi mot sc nang c ho khong chu noi nao o. Ngoi ben canh ong ta, vi mot s thach thc toat ra t s ngu si ranh ranh, la mu v.

Manh me va ph non, vi mot bo ngc ay a, mu dng nh khong the ri khoi tran nha cap mat hat huyen xinh ep am am nhn t khuon mat o au hi rau ria cua mu.

Ke ben mu la co con gai cua ho gay, xanh va le nh cha gan nh tan tat. Ngam ca bo ba, ngi ta gan nh co cam tng rang, co le ch nh co s hien dien cua mu an ba ay a manh me kia gia ngi cha va co con gai mi co the c ho khoio nhao xuong at.

Bo ba a gi s to mo cham chu cua nhng than chu khac, bi ba lan nhng ke toi nghiep kia a nhng cho nhng ngi mi ti lt cua ho, vien c rang vu cua ho quan trong lam, no oi hoi mot cuoc hoi kien rat lau vi luat s.

Chuyen g a xay ra cho ho? Ke nao ang e doa ho? Co le mot cuoc tra thu hay mot vu sat nhan? Co le s khanh tan tai chnh? Khong, khong the la s kiet que tai chnh. Ngi v eo ay ap nhng vang la vang; oi bong tai ln lung lang t trai tai mu; mot si day chuyen hai vong xiet co mu muon tat th; mot cai hop vang ln phap phong tren ngc mu: mot si day vang cot cai quat cua mu cho khoi ri, va nhng chiec ca ra mac tien phu ay nhng ngon tay chuoi man cua mu. Vay th cai g a ieu ho en o e tham van luat s Zummo?

Nhan nha tat ca moi than chu eu c luat s tiep kien, nhng bo ba van u l ngoi o bat ong va bat cam chm am trong nhng suy t rieng cua ho. Ch thnh thoang ngi v mi phe phay cai quat hoac ngi an ong mi nghieng qua co con nhac nh.

_ "Tininahay nh cai e" (eo tay e may).

Mot vai than chu a het sc co gang ay thang nhoc con luat s ve pha bo ba, nhng ngay ca a tre kinh hai v nhng bo mat a am ay cung khong co g e lam vi ho.

Va khi vao khoang gia ngo moi than chu a ra ve het roi ay the ma bo ba van con ngoi y ra o, bat ong va can nn nh tng, dnh chat vao ghe ngoi.

_ "Ka, bo ngoi o ngu ay a? Sao khong vo i, con ch chi na?" ngi th ky ngang au, sot ruot keu len.

_ "Chung ta c phep a?" ngi an ong hoi nh xin loi trong khi ca ba ng day.

_ "ng nhien la cac ngi c phep; le ra cac ngi phai vo trc roi mi phai," ngi th ky trach mang. "Lao co biet la gan nh ti gi an tra cua ngi ta roi khong? A, ma nay, lao ten g?"

Ngi an ong luc bay gi mi chu gi cai non cao ra, bay ra ong thi cac cc hnh ma mon phu tung nang ne a gay ra cho lao. T cai so o hong, nghi ngut boc hi nhng suoi mo hoi dong dong chay xuong, am a phu kn khuon mat khong huyet sac, tai met cua lao. Cui gap mnh ve pha vien th ky, lao th tham mot cach trnh trong"

_ "Bam, Piccirilli Serafino a."

***

V luat s tng rang cong viec buoi sang cua ong ta en ay a man ang sap xep lai ban giay va sa soan i th thnh lnh b oi dien bi ba than chuxa la.

_ "Cac ngi la ai?" ong ta hoi mot cach kho thng.

_ "Bam Piccirilli Seranno a," ngi an ong noi nhe nh th, va cui xuong that thap va liec nhn hai ngi an ba ang khuu goi chao kieu cach nh lao a ch day ho. _ "Ngoi xuong," luat s va noi va am am ngo nhng than chu bat thng, "nhng phai mau gap len mi c, bi ngi ta ang ch toi an tra ay."

Bo ba ngoi doc theo hang mot oi dien ban giay, kinh hai lnh quynh. Piccirilli gng ci nhng mat lao trong that tham hai. Hien nhien la lao a quen khong con biet ci the nao na.

_ Ngai coi... - lao bat au.

_ "Chung toi ti e hoi..." co con gai xen vao.

_ "Chuyen khong the tin c," ba me bong thot len, mat dan vao tran nha.

_ "Mot ngi noi mot," luat s cau may. "Toi a noi vi cac ngi la toi ang voi ma? Cac ngi can g toi nao?"

_ "Da chuyen nh the nay," Piccirilli va noi va nuot c mot cai. "Chung toi a nhan c trat toa."

_ "Toi sat nhan, tha ngai, toi sat nhan," mu v ngat li.

_ "Ma, xin ma," co con gai noi, co lam cho me bnh tnh.

Piccirilli nhn mu v va vi tat ca uy quyen ma the chat khon kho cua lao cho phep, lao cau khan:

_ "e toi noi, Mararo."

oan quay sang luat s:

_ "Chung toi a nhan c mot cai trat cua toa. Chung toi bi bat buoc phai ri can nha ma chung toi a bi v..."

_ Toi hieu," luat s ngat li. "Lenh tong xuat."

_ "Tha ngai, khong phai a," Piccirilli noi nh xin loi. "Hoan toan khong phai the, trai lai chnh chung toi bo i, chung toi bat buoc phai ra i mac dau chu nha khong muon the. Bay gi ong ay oi boi thng thiet hai v vi pham giao keo va bi v ong ay noi chung toi a lam cho can nha bi tai tieng..."

_ "The nhng bang cach nao?" Zummo noi, mat ong ta sa sam lai va lan nay quay sang pha ba v. "Cac ngi a ri bo can nha, cac ngi a lam cho can nha b tai tieng va bay gi chu nha... Hay noi cho ro rang nao; cac ngi co the noi vi mot luat s nh vi mot linh muc... Cac ngi co dung can nha e buon ban mot cai g vo luan chang, th du vay?"

_ "Chac chan la khong," Piccirilli voi va ap, at treo ca hai tay len ngc, "Khong co th o. Khong co buon ban mot cai g het. Chung toi khong phai la dan buon ban. Qua thiet v toi thnh thoang co chovay vai mon tien lat vat... kn ao li lai phai chang..."

_ "Toi hieu," luat s noi, "ieu kien thong thng."

_ "ung nh vay," ngi an ong xac nhan, "eu kien ma ngay ca nha th cung ong y, nhng cai o khong an nham g ti vu cua chung toi. Signor Granella chu nha - noi rang chung toi a lam o danh nha ong bi suot trong ba thang ma chung toi song o chung toi a thay nhng ieu khien toi rung mnh moi lan ngh ti."

_ "Cau Chua quan phong ng e ngay ca nhng ke toi loi xau xa nhat cung ng phai chng kien ieu chung toi a thay, mu v bat noi to vi mot tieng th dai ln, ng len va lam dau Thanh Gia.

_ "Hanh hnh, ung la mot s hanh hnh," co con gai noi nho.

_ "Hoan toan ung, khong co g khac hn s hanh hnh," ong bo noi them. "Khong co ch nao khac. Rong ra suot ba thangchung toi a la nan nhan cua mot s hanh hnh trong ngoi nha o.

_ "Hanh hnh bi ai?" luat s mat kien nhan het len.

_ "Bi... bi ma," sau khi nn lang mot hoi lau Piccirilli va th tham va nghieng

mnh ve pha ban giay va lay tay che mieng s mnh noi to qua. "Vang, ma, tha

ngai."

_ "Bi ai?..." luat s gang hoi, tng mnh nghe lam.

_ "Ma, ma!" mu v la ln, khoa tay len thach thc.

Luat s ng day sng co.

_ "Vo ly ng choc ci toi! B ma hanh ha! i ra i! e toi i an tra, ng lam mat th gi cua toi."

Nhng bo ba, nhay nhom ra khoi ghe ngoi, keo lai gan giay hn,van xin:

_ Xin ng i, ng i! Ngai khong tin chung toi, nhng chnh mat chung toi a nhn thay ma, chung toi a nhn thay chungva nghe thay chung chung a hanh hnh chung toi suot ba thang tri."

Ho cung noi mot lt, trong mot s on ao hon loan ghe gm khien luat s cang ien tiet.

_ "u roi," ong ta gam len, "cac ngi la lu ien khung; cac ngi phai ti mot nha chuyen mon ve benh tam than, khong phai mot luat s."

_ "Nhng chung toi a nhan c trat toa,"Picciralli khan khoan, tay lao chap lai nh cau nguyen.

_ "The la phai lam," Zummo quat vao mat lao.

_ "Ong khuyen chung toi the a?" mu v va noi va gat chong con qua mot ben.

_ "o la cach ong oi x vi nhng ngi can giup a? ong se khong noi nh vay neu ong b hanh ha nh chung toi a b hanh ha, neu ong nhn thay ma nh chung toi a nhn thay chung."

_"Vay th thc s la cac ngi a nhn thay ma, co phai khong?" luat s nhao bang.

_ "D nhien la chung toi a nhn thay chung," ngi cha xen vao. "Chnh mat toi nhn thay."

_ "Va chnh mat toi cung nhn thay," co con gai them.

_ "Phai ma, vi nhng con mat o th qua phai roi," luat s pha len ci, ch vao nhng cap mat le cua ho.

_ "The con mat toi th lam sao?" mu v het ln, xoe ban tay mat at tren ngc va het sc dng cap mat to en cua mu ra.

_ "Nhng con mat nay ngay thang nay, lay Chua toi, va u ln e nhn! Va chung a

nhn thay nhng con ma o cung ro rang nh chung ang nhn thay ong bay gi vay.

_ "Chac khong, ba co chac chan khong?" Zummo cham choc.

_ "Rat chac chan," ngi an ba th dai. "Nhng neu ong van khong tin chung toi th chung toi co the a ra nhan chng, nhieu ngi se en ay va noi cho ong nghe nhng ieu ma chnh mat ho cung a thay na..."

V luat s cau may, hien nhien la ong ta b khch ong.

_ "Ba noi sao, nhan chng a?"

_ "Tha ngai vang, nhng ngi a nhn thay va a nghe thay."

_ "Chang han nhn thay cai g?"

_ "Nhn thay nhng cai ghe di chuyen ay o ma khong co ai mo ti chung ca."

_ "Nhng cai ghe?"

_ "Tha ngai vang, ghe."

_ "Cai g, ghe thng nh cai ghe trong goc kia ay a?"

_ "Chnh phai, mot cai ghe thng chan chong gong len tri, nhao lon quanh phong, nh nhng thang be con chi ngoai pho va roi - biet noi the nao ay - mot cai goi e gam kim hnh trai cam ma con gai toi lam b lieng thang vao mat chong toi in het nh no b nem i bi mot ban tay vo hnh. O! roi mot cai tu ao rung len va keu chat chua nh the ang len cn va t ben trong... t ben trong... (mi ch ngh ti o ma toi a noi da ga)... nhng trang ci ro sap bung ra."

_ "Nhng trang ci ro,"co con gai noi them.

_ "Nhng trang ci ro," ong cha xac nhan. Nhng ba v, khong e mat th gi ke tiep. _ "May chuc ngi hang xom a nhn thay tat ca nhng cai o va san sang chng nhan, nh toi a noi vi ong, trong khi ba chung toi con nhn thay va nghe thay nhieu hn the nhieu."

_ "Tinina, cai e," ngi cha ngat li.

_ "Da," co gai nho bat au len tieng vi mot tieng th dai. "Toi co mot cai e khau nho bang bac - qua ma ba toi cho (xin Chua ban phc lanh cho linh hon ba!).Toi thch cai vat nho be nay kinh khung, nhng mot hom no bien mat.Toi kiem cung khap nha suot ba ngay ma cung khong thay au ca, cho en mot em kia, trong luc toi ang ngu trong mung..."

_ Cai nha ang ghe tm co con ay nhng muoi la muoi." ba me xen vao.

_ "Va coi chung ln c nao," ong cha cong nhan, lac au.

_ "Toi nghe thay tieng ong cua mot cai g o nhay tren noc mung," co con ke

tiep - "in het mot trai banh cao su nay t san len," ong cha ngat li, gi tay chan con gai - "The roi thnh lnh mot vat nho be - chnh la cai e khau cua toi b nem that manh len tran va rt xuong at - st me!"

_ "St me," ba me cong nhan.

_ "St me," ong cha lap lai.

_ "Toi bo ra khoi ging, run ray, lm no len, va ngay khi tol cui xuong th t tran nha phat ra...

_ "Nhng trang ci ro, ci ro, va ci ro..." ba me ket thuc.

V luat s ng lang mot luc, cui au, lay chap sau lng.

_ "Nhng con ma vui nhon!" ong ta noi sau mot luc im lang, tay gai au, co gang xem xet ky lng, ai loc s thc cua cau chuyen kho tin nay. "Tiep tuc, tiep tuc i thu v nhat ay."

_ "Vui nhon? Khong vui nhon chut nao,tha ngai," ngi an ba be lai. "Quai quy, chac ong muon noi the. Nhng con ma keo nem trai ging cua chung toi lieng xuong at, ngoi chem che tren bung chung toi ban em, vo vai chung toi, nam canh tay chung toi, xo lay o ac ban ghe cua chung toi, rung chuong nh the ong at ang xay ra, au oc thc an cua chung toi, nem tro than vao xoong chao cua chung toi, the ma ngai cho la vui nhon a. Ngay ca v linh muc vi nc thanh cung khong the ngan noi chung, the ma khi chung toi noi vi Granella ngai co biet ong ta a tr trao tra li sao khong? "Chuyen ba lap, c an no ngu ky va cha tr than kinh cua cac ngi i."

Chung toi nan n ong ta ti va nhn tan mat nhng ong ta khong chu. a the, ong ta con doa chung toi. "An noi phai gi mom gi mieng neu khong ta se ket lieu cuoc i cua cac ngi, chnh mieng ong ta noi the ay".

_ "Va ong ta a ket lieu i chung toi," ngi chong ket luan mot cach chua chat. "Gi ay, tha ngai, tnh menh chung toi la trong tay ngai. Ngai co the tin chung toi. Chung toi la nhng ngi kha knh, va chung toi biet se phai en ap ngai the nao."

V luats, nh thng le, gia o khong e y ti cau cuoi cung. Trong mot luc kha lau ong ta ng lang ben ban giay, keo rau mep, chm am trong t tng. oan ong ta nhn ong ho. Gan mot gi. Than nhan cua ong a ch ong ngot mot tieng ong ho roi va ba an tra cua ong a qua gi t lau.

_ "ay la mot vu quai d," cuoi cung ong noi. "Chac cac ngi cung hiet ro rang toi khong the chap nhan cau chuyen ma quy cua cac ngi c, cung lam tat ca nhng g ma cac ngi ke co the ch la tngtng... chuyen ngoi le oi mach tam phao... nhng toi se can nhac kha canh phap lycua van e. Cac ngi noi cac ngi a thay... hm! Toi khong thch danh t ma... cac ngi a thay mot cai g o... ta se noi sau - va cac ngi co nhan chng e chng minh rang cac ngi khong the tiep tuc song trong ngoi nha o v... a... v mot th... chung ta se noi ti... ...a... hanh hnh ky d... Toi phai cong nhan vu nay mi la va hao hng. Toi co the cam thay co khuynh hng muon am nhan vu nay... Co le se co the tm thay mot vai chng ly tranh bien thuan li cho cac ngi. e toi suy ngh trckhi toi quyet nh. Bay gi th a hi tre roi, nhng neu cac ngi tr lai ngay mai ta se cho cac ngi biet ta co the lam g cho cac ngi!"

Luigi Pirandello

Bai truocDau trangBai ke