Muc luc

ai Chung so 62 - phat hanh ngay 15/11/2000

BAN BIET G VE X YEMEN XUYEN QUA KINH THANH BIBLE?

Ky s Sagant Phan

Hoi en chuyen nay la ban be gian la cai chac, th Yemen cung thuoc la x A rap, x nong o mo hoi . dau, sa mac kho can soi a lau lau gio nong thoi vao roi . cong them mot bum cat vao mat vao mieng . roi ra ng ung toan la tui c ra neu co gap quy ba th cung khan che phu mat mui biet ai la Chung vo Diem ai la Tay Thi Hang Nga? Co cung nh khong.

Nhng neu chung toi noi x nay co ngi ep nhat the gii (thi bay gi), va co ngi phu n giau nhat the gii (cung thi bay gi) th ban se het gian lien. Roi neu noi them na co mot ong vua thong minh nhat the gii (cung thi bay gi), ep trai, hung dung nhat the gii th cau chuyen se . vui lien lap tc.

ong thi cung ng ve phe dan ta ghien caphe ca phao th ban co biet caphe ca phao x nao ngon nhat the gii khong? Xin ng noi en caphe caphao hien gi tai que nha. Tai que nha hien gi dan ta noi en i uong ca phe th la chuyen khac. Nh cach ay khong lau, tai thanh Ho co mot ngi con gai loai yeu ieu thuc n hoi cau nay: "Anh muon uong caphe thuoc loai co nhieu beo hay nhieu bot?" Hoi cau nay lam mnh cng hong luon.

Cai g nhieu beo, cai g nhieu bot? Cho du ten nay tng uong ca phe loai ct chon (noi xin loi trc) Ai tng uong loai ca phe ma vua nghe la cho ban len chao dau lien lap tc Bo muon khi quan pham thng ha ? cai g ma co c... chon trong nay na o ? Nhng lan au th n n nhng lan sau th ghien tron kiep. Loai nay ch danh cho dan quen vi chu on ien caphe tren Banmethuot hay Pleiku. Ho nuoi chon mp (ch khong phai chon hoi au. Chon hoi cai g cung hoi). Ho cho chon nha ta an toan ca phe chn trai (khong an th chon chet oi rang chu) roi chon oi qua phai an an xong th phai thai ra. Roi ho ra sach (d nhien mnh phai tin ho ra sach, con khong tin th rang chu) roi ho rang ho xay ho p mui v va ban at vo cung. o la caphe chon loai nay dan ghien co the phan biet ca phe chon hay ca phe de.

Loai caphe at nhat the gii la caphe Arap (Arabian Coffee), ma phng cach rang cua ho cung thuoc loai ngan le mot em. Cach nay khong ai bat chc c. Cach nay goi la phng phap rang caphe cua dan ARap (Arabian Coffee Roasting). Muon uong th ra samac khi chieu tan mua Thu mat me. Ho em au ngi, chng 4 ngi la toi a ngoi xep loai Arap, kieu ngoi nay khac kieu ngoi chom hom cua VietNam, cung khac kieu ngoi cua Nhat Ban o la kieu ngoi mot chan mong con chan kia queo goc. Rat kho te va cung rat kho ng len, v te cai cang gan chet roi. Ho dung mot cai gao bang sat gong dai, e caphe hi lng cai gao o, tren 4 cuc a samac, roi ot cui len cai gao o lau lau ho them m de hay dau oliu g g o, rang eu cho en khi caphe tr thanh en . Xong roi ho bo caphe o vo trong cai coi a, ma co ngi t phu la co t thi Mahomet lan, ho dung chay nho ma am nho cho en mn nh bot Roi ho bo tat ca bot caphe o vao trong bnh nc nong un ti un lui cho en khi rot ra la va u 4 ly nho. Ngon la cai chac con muon uong na th ch ho rang na. Co ai dam ch nh vay khong ? Tr dan that nghiep kinh nien. Dan ARap rat hanh dien ve Caphe ao cua ho cung nh dan NhatBan hanh dien ve Traao cua ho uong tra ao nay phai xoay xoay cai chen ung 3 lan tren 3 lan la lam lai cho ung 3 lan. Riet quen uong tra ma ch nh em vong ma thoi. o la Tra ao o. Nhng caphe ARap o tat ca eu thua xa loai caphe Moca. Vang, caphe nay phat xuat t x Yemen o.

Ngay xa con nho hoc trng dong Taberd /Saigon . May freres thng hoc tro nh con ruot vay . Gi Giao ly chung toi rat thch nghe phan ngoai truyen cung thuoc ve Kinh Thanh, nh truyen Samson va Dalida, va truyen vua Solomon . Vua nay ma hien nay 3 ton giao ln eu thng men, o la: Judaism, Christianity va Muslim. Nhng rieng Judaism th dan Jews (oc la Dzu hay theo T ien American heritage oc la Joo) knh phuc nhat. V v vua nay la v vua xay en Thanh au tien cho dan Jews tai Jerusalem, roi sau o b tan pha sach bach bi dan lang gieng ma binh lc manh kinh hon, roi sau sau o th vua hon quan Herod xay lai tai cho cu cua en thanh cua vua Solomon. Roi sau sau na th b quan LaMa san thanh bnh a, khong cha mot hon a nao tren hon a nao. Roi sau sau na th dan Muslim xay mot en th

mot cuc a ma ngi ta goi la The Dome of the Rock (a noi qua trong bai viet trc ay khong lau). Nh vay la dan Jews b loi roi, het phng cuc ca Nh Te Thien ai Thanh

b e di a vay. Neu dan Jews ma khieng cuc a The Foundation Rock o trong en The Dome of Rock vut cho khac e ma xay lai lan th ba en th cho dan Jews y nh 2 cai trc th tan the Tri Sap ngay lap tc. Chuyen nay khong thay kinh Khai Huyen noi en, nen dan Viet ai Co Viet chung ta con song tiep.

Frere Xavier day Giao Ly thng c tui hoc tro yeu cau ke chuyen vua Solomon nghe chi i th c nghe ke nh sau: "Vua Solomon khi mi len ngai vang th b x mot vu an co mot khong hai" Hai ngi phu n en gap nha vua vi hai a con con o hon, mot hai nhi chet va mot hai nhi con song. Hai phu n nay c nang nac la a be con song la con ruot cua mnh, con a be chet la con cua ngi kia. Khong ai x c, roi en phien vua Solomon. Nha vua thay hai phu n nay nc mat ran rua, tranh danh a be con song cho la con cua mnh, khong mot dau hieu nao cho thay ho man khai c. Ho noi khi ngu th a be con song, nhng khi ho thc th a be no chet, ngi nay trao qua cho ngi no, tranh danh a be con song la cua mnh. Hoi hai ngi chong th hai ngi chong cung u luon, v a be cung thang sinh, khong co dau hieu g khac nhau het. Vua Solomon noi gian ra lenh cho binh s loi hai ngi an ba ra ngoai san trieu va ra lenh cho quan s dung dao ma tram not a be con song, cho u bo hui nh t th vua thay co mot phu n lat at quy xuong ma keu gao xin ng giet no thoi toi chu em a be chet ve nha ma chon con a be song thoi anh a cho ba kia i. Vua Solomon oi gian lam vui, roi ra lenh bat ngi an ba kia ma phat nang, con ngi an ba ma xin quan s ng giet a be th chnh la me ruot cua a be con song. Vua ket luan cho du trng hp nao i na khong mot ngi me ruot nao nhan tam nhn thay con ruot cua mnh b ngi ta giet trc mat mnh. Vay ngi nay la me ruot con ngi kia la me gia. "ay la vu an ma lam cho vua Solomon noi danh the gii thi bay gi".

Cau chuyen th hai ve vua Solomon, noi en tr thong minh cua n hoang Sheba nh sau: "Trong buoi tiec lien hoan mng v vua t phng Bac en tham x mnh, buoi tiec keo dai gan 2 ngay em lien tiep, cam thay v vua cha e y en mnh nhieu, n hoang dung mot ke mon trong lau ai nguy nga trang le cua mnh, vua mot phong ngoai ca ln con mnh mot phong ngoai sau theo phep lch s cua chu nha. em o vua Solomon say ru, en khuya nha vua thc giac i tm nc uong (thong thng ngay xa nhng vo nc e gan ca ra vao, co cung nhan hang ngay lo chuyen giai khat nh thay bnh nc hay cham them nhng loai nc co tam mui thm hoa cam) vua thay vo nc cua mnh het, th i en phong ke, cung khong con nc sau cung en phong cuoi th co vo nc thm ngon, vua vui long uong ng c phong cuoi o la phong cua n hoang Sheba. D nhien vua go ca va cam n. Cau chuyen nay en ay th Thay Dong ngng lai khong noi na, va thang hoc tro nao hoi them chuyen cuoi th lieu phan hon vi Thay Dong.

Tr lai thu o phim hat bong cua Hollywood ho tung ra mot loat phim thuoc loai da s ma lam hang trieu khan gia tren the gii say me phim o ta e la Kho Vang Solomon. Kho vang o gom ngoc nga chau bau cung nga voi, ma nao san ho b that lac trong mot khu rng ram thuoc x can ARap nhieu bay sap, thu d ran ret v.v... on ch nhng ngi en khui kho vang cua vua Solomon co nhieu li nguyen phu chu. Coi xong la ve khoi co ngu ngon i, vang choa mat, kim cng cha tng lu hu, hang ngan cap nga voi chat ay kho tang.

Neu xet theo nen kinh te cua x Israel ngay xa, kinh o vua David, than phu vua Solomon th thanh pho nay khong giau co en mc nh vay c, v tai nguyen thien nhien au co nhieu, x Jerusalem c xay tren oi nui cao hn mat bien khoang 800 met, khong co song sau nc chay, khong co ham mo nghe buon ban hai hanh th nam trong tay thng nhan ngi ARap dan khong giau ruong lua khong ph nhieu nhng tien au e ma xay mot en thanh tai Jerusalem ma mai en ngan ngan nam sau con chau ngi Jews con m tng en. Tien bac o en t x cua n hoang giau co nhat phng ong thi bay gi N hoang Sheba.

X Yemen tng t nh HaTien/RachGa cua nc Viet ta vay. Ngay xa luc con Mac Cu toan quyen cai tr, th x nay giau co nhat song c bac ram ram ro ro, ca mam, gao lua ghe thng ho xuoi ngc t Namvang o xuong roi ghe cua thng nhan x S t thanh (Singapore) en tien ra vao nh nc Ha Tien giau en noi chua Nguyen cho phep Mac Cu in an tien bac rieng cua mnh e tieu dung cho nhng ngi man an business. Th ngay xa x Yemen cung vay. Caphe, nho cam, dau olive, muoi mo va nhat la hng lieu gia v t x A Rap ghe en tam ngh tai hai cang Yemen e lay nc ngot, oan lac a cua tng oan thng nhan en thu o ma trao oi hang hoa roi xuoi van ly i len hng Bac en Jerusalem.

Ho en au tien la x Yemen va tram chot la x Jerusalem d nhien vang bac tuon vo nh nc vi tai kinh bang te the cua n hoang Sheba. Luc o tai ban ao ARap cung co nhieu vng trieu giau co di s cai quan cua n hoang (chuyen nay se ke en cau chuyen Ngai Moses co lap gia nh vi n tng thu lanh mot bo toc giau co, ma bien cng khong xa cach bao nhieu bien cng cua n hoang Sheba). Sau buoi hanh ngo vi n hoang giau co Sheba th vua Solomon c tr giup mot so vang, hien kim rat ln em ve que hng. Vua Solomon khong ngoai muc ch la xay en thanh cho dan Jews tai thanh pho Jerusalem . Ngai ra lenh pha nui, xay tng, ao mong. Mot cong trnh vo cung o so, hao ton cong sc dan chung vo cung, dan chung b xung cong, ruong vn bo trong, cong quy kiet que. Mot ngoi en rc r hao quang, nhieu tang be bang cam thach mua t ngoai quoc ve, cot en dung nhng loai cay vo cung tot hn go lim, ay la loai go co mui hng thm ma x Lebanon thng t hao ve loai go tot nhat thi bay gi, cay Cedar (hien nay c cua Lebanon co in hnh cay go nay). Co ngha la cung vang ien ngoc c menh danh t ay, tan trong cung en th sau tham la ni ma c goi cc Thanh nhat cc Thanh (The Holy of Holies) .Cach thc xay en, ban o en nay c copy y nh s o Tabernacle. en th nhieu san (courts), San ngoai danh cho dan chung en chiem bai, te le, nhan phep, nhan chng ch ton giao, nhng cam dan ngoai quoc, ngha la danh cho dan Jews ma thoi, dan cat bao quy au, o goi la San Ngao (Fore Court). San cao hn au ngi danh cho Thay Te (goi la Court of the Priest), khong cho phep thng dan Jews bc len, ch Thay Te ma thoi. Trong san nay co cha mot bon nc rat ln, khung bang ong sang loang, bon nc nay goi la The Sea (cha nc trong danh lam phep nc). San cao hn na la Holy House (Ni nay goi la Porch) danh cho Thay Thng Te cao cap nhat (tng t nh danh t Giao Hoang hay Tang Thong vay). San nay ch danh cho mot ai S Thng Te cung a con trai tha te ma thoi. Sau lng la mot phong vo cung rong ln goi la ni Thanh Holy Place, cha ay vang rong cung hng tram cc quy (ta co the goi la cay Ky Nam cung c), cung cay en 12 nhanh bang vang rong cao gap 2 ngi thng. Ngay em thap sang bang loai dau thm tinh khiet vo cung, lung linh anh sang rc r la nhng ban nho, chen da bang vang bong lon. Cay en 12 nhanh nay ma dan Jews tng trng cho 12 bo toc (12 tribes, co the goi la 12 ch hau). Gia o la mot en cao nhat trong moi en th, bao phu bang lua mong. Chnh ni nay goi la Cc Thanh nhat Cc Thanh (The Holy of Holies). Ho th the Ark of Covenant (goi la Hom Bia Truyen Thien Chua). ng trong mot thung bang go tram thm nhat, boc bang vang rong.

Trong nay cha 2 Bia a co ghi 10 ieu ran (2 stones of the Ten Commandments). Hang nam ch co Thay ai Thng Te en lam Le te Sinh Vat vao 1 ngay duy nhat ma thoi (goi la The Day of Atonement).

en xay rong ra en gan 10 nam mi xong, th sc cung vat can, tai san quoc gia trong rong.

en xay xong,danh tieng vang doi khap ni nhieu ngi en chiem ngng. Tai Yemen n hoang Sheba cung oan tuy tung en tham vieng en va tnh nhan la vua Solomon lan na, oan ngi nga lac a dai en ca gan 2 cay so ch vo so tang pham quy gia cho tnh nhan, quan trong nhat la hng lieu tram que, ma en co the xai ca chuc nam khong het. Khi vua Solomon bang ha, thai t Rehoboam len ngoi. Ngi cha thong minh, nhng ngi con th tam thng. V n nan chong chat do s xay en ma ra, cung them nhng th thue tang them cho gan 2000 ao s lam viec trong en va tren 4000 binh s canh gi en khong cho ngi ngoai quoc len tren en . en nay ch danh cho dan Jews duy nhat ma thoi. Cho en khi tan vng Rehoboam lai nghe li nhng ao s gi en tang them 13 sac thue cho dan chung.

Chuyen en phai en 10 bo toc trong mot em bo x ra i (hien nay kinh truyen cua DoThai Giao thng than tiec s bo ra i cua 10 bo toc nay ma ho khong noi nhieu ve ly do tai sao nh vay), ngha la vua Rehoboam con lai 2 bo toc chu di quyen ieu khien ma thoi, ma 2 bo toc nay hen kem nhat . Trong 2 bo toc nay co ba con vi am ao s gan phan na roi. Co ngha la t nay x Israel b chia lam 2 phan thu ch vi nhau, Bac va Nam phan tranh mai mai cho en khi en th b tan pha bi ke ngoai xam manh gap tram lan dan Israel.

X Yemen hien nay va thoat khoi ach cong san Nga so, tr lai x T Do vao nam 1990.

Dan chung 16 trieu ngi. Thu o la: Sanaa. Ton giao chanh la Muslim. Xuat cang gom co:

Caphe, Dau tho, bong goon cotton, hai san va hng lieu go tram

Mau c : o, Trang, en . Tong thong : Ali Abdallah Salih.

Du lch : Mot ieu ac biet la con chau Thai Dng Than N rat thch en du lch x Yemen nay, ho en tham en thanh cua n hoang Sheba vang bong mot thi.

Ky s Sagant Phan